خواص عناب - آکاایران

عناب از جنس " Zizyphus"و از نوع "jujuba"و از خانواده "Ramnaceae"می باشد. عناب به صورت ارقام اهلى و وحشى در ایران، افغانستان، چین، هندوستان والجزایر وجود دارد. زیستگاه این گیاه را منطقه خاورمیانه بویژه کشورهاى ایران و افغانستان می‏دانند.
عناب درختى است خاردار که در مقابل سرما و گرما مقاوم می ‏باشد. سازگارى این درخت در مقابل شرایط سخت اقلیمى و نوع خاک سبب شده که کشت آن در مناطق سردسیر نیز توسعه یابد. عناب در اکثر روستاهاى بیرجند و در زمین‏هاى نامرغوب می ‏روید و حاصل بالنسبه رضایت بخشى تولید می ‏کند. لیکن مانند هر گیاه دیگرى در زمین‏هاى خاکى و حاصلخیز و در شرایط آبیارى مطلوب، حاصل بیشتر و بهترى ایجاد می ‏کند. طول این درخت بسته به موقعیت، از 6 تا 10 متر می ‏رسد.

گونه‏ هاى زیادى از جنس عناب شناسائى شده که از نظر کیفیت میوه با یکدیگر تفاوت زیادى دارند. در چین دورگه‏ هائى از عناب بدست آورده ‏اند که میوه آنها به ‏طور محسوسى از نظر کیفیت گوشت و درشتى از والدین آنها برتر است. در سال 1960 ارقامى از این عنابها به ازبکستان و آذربایجان شوروى سابق برده شده که در آنجا نیز با دورگیرى ارقام بهترى را ایجاد نموده ‏اند. در حال حاضر بیش از 36 رقم عناب در کلکسیون انستیتوى ژنتیک آکادمى علوم آذربایجان وجود دارد. برخى از عنابهاى این مجموعه از نظر طول به 3/7 سانتی‏متر و از نظر قطر به 2/6 سانتی‏متر می‏رسد. میوه این عنابها ترش و شیرین و با درجه گوشتى 91% و میانگین وزن 13 گرم می‏باشد.
در کشور آمریکا نیز نسبت به اصلاح عناب قدمهاى ارزنده‏اى برداشته شده به طورى که نگارنده در سال 1964 در محوطه دانشگاه ایالتى نیومکزیکو درختان عنابى را مشاهده کرده است که میوه آنها درشت و بدون هسته بود. امیدوارم روزى دسترسى به درخت‏هاى مذکور براى گرفتن پیوندک حاصل شود.
برگ هاى عناب بیضى و درخشان و دندانه دار است. زیبائى برگ ها و میوه عناب موجب شده که این درخت در بسیارى از منازل بیرجند کشت شود.
> عناب معمولاً توسط پاجوش، قلمه زدن وخواباندن ساقه ‏هاى جوان ازدیاد حاصل می‏کند. لیکن براى اصلاح می‏توان به کشت عناب از طریق بذر نیز اقدام نمود. در روستاهاى بیرجند معمولاً عناب بیش از سنجد کشت می‏شود چون میوه عناب بیش از سنجد طالب و قیمت دارد.
چوب عناب به رنگ قرمز خوش رنگ می‏باشد و به لحاظ رنگ قشنگ و سختى و استحکام فوق ‏العاده در ساخت مبلمان و اشیاى زینتى از قبیل مجسمه، عصا و نیز منبّت کاریها و دسته پیپ از آن استفاده می ‏شود.
عناب گل‏هاى زرد کوچک و زیادى ایجاد می‏کند که کمتر از 10% آنها به میوه تبدیل می‏شود، طبعاً شرایط سخت محیطى در ریزش بیشتر گل‏ها مؤثر می‏باشد.
میوه رسیده عناب قرمز و در حالت نارس به رنگ زیتونى می‏باشد. گوشت میوه شیرین و زرد رنگ است.
میوه عناب مصارف خوراکى و داروئى دارد. شیخ‏الرئیس ابوعلى سینا در خواص عناب گفته است "منضج اخلاط غلیظه و ملین صدر و احشاء و مسهل اخلاط رقیقه و رافع خشونت سینه و حلق و صوت، عارض از حرارت و سرفه، و صاف کننده خون و مولد خون صالح و مسکن التهاب و تشنگى و حدّت خون و گرمى و وجع جگر و مثانه و امراض مقعده و لزع امعاء و معده است") صفحه 14447 دهخدا اقتباس از مخزن‏الادویه.
میوه هاى ریز ارقام وحشى عناب به مقدار زیادى داراى ویتامین C می‏باشند (1750 میلى گرم درصد گرم)، میوه ‏هاى درشت ارقام پرورش یافته داراى مقادیر کمترى از ویتامین Cهستند(500 تا 750 میلى گرم در 100گرم)، لیکن بااین وجود میزان ویتامین C آنها ده برابر میزان ویتامین C لیمو ترش می‏باشد. عناب علاوه بر ویتامین C داراى ویتامین P وپکتین و مقادیر زیادى آهن، مس و پتاس می‏باشد که جملگى در ساختن هموگلوبین خون مؤثر می‏باشند.
یک درخت عناب در فضاى باز و مواظبت کافى 80 تا 100 کیلوگرم عناب می‏دهد. بهتر است عناب بر روى درخت خشک شود تا از کیفیت بهترى برخوردار باشد، لیکن ترجیحاً پس از برداشت باید چند روزى در مقابل آفتاب قرار گیرد.
کتاب بیرجند نگین کویر