نفخ معده


همانطور که می دانیم طب امروز به سوی درمان بوسیله گیاهان دارویی رفته است و سعی در درمان بیماریها از طریق گیاهان دارد. نفخ شکم یکی از بیماری هایی که خیلی ها با آن مشکل دارند و برای درمان آن به دکتر مراجعه کرده اند و دارو خورده اند، اما برای درمان نفخ شکم راه های بهتری هم هست که با دارو گیاهی و بدون ضرر می توان آن را رفع کرد، در این بخش از سایت آکاایران سعی داریم تا شما را با یکی از این گیاهان آشنا کنیم تا با کمک آن نفخ شکم را درمان کنید. 
 

نفخ شکم

درمان نفخ روده

زیره و پیشگیری از بروز :
*  نفخ و اسپاسم روده بخصوص در بیماران با روده تحریک پذیرIBS
* چاقی
 

خانواده:
(Umbeliferae Apiaceae)
مشخصات:
 گیاهی 3 ساله با ریشه دوکی شکل و ساقه ای منشعب. برگها شانه ای پخش ی باشند. هر گل آذین شامل چتر مرکبی است که خود مشتمل از 15 چتر کوچک می باشد با گلهای سفید که هر گل 5 گلبرگ 5 پرچم و یک کاسه کاهش یافته دارد. میوه شیزوکارپ کشیده تخم مرغی و دارای رگه های طوتی برجسته می باشد.
زمان جمع آوری آن هنگام رسیدن میوه هایش می باشد.

پراکندگی:
 شمال و مرکز اروپا، عراق، ایران، افغانستان، روسیه و قفقاز
 در ایران در استانهای گیلان، آذربایجان، همدان، کرمان و قزوین کشت می شود.

بخشهای مورد استفاده:
 میوه

 خواص:

ضدنفخ: قویترین ضد نفخ گیاهی می باشد.
ضد اسپاسم: از اسپاسم عضلات صاف روده می کاهد.
 ضد میکرب: اثرات ضد میکربی متوسط دارد.
افزایش دهنده میزان متابولیسم بدن

موارد مصرف:
 
پیشگیری:
نفخ: از بروز نفخ جلوگیری می کند.
 اسپاسم: بطور مستقیم وغیر مستقیم (با کاهش باد روده) از اسپاسم روده جلوگیری می کند.
چاقی: با افزایش سوخت وساز بدن منجر به کم شدن بروز چاقی می شود.

 درمان:
 نفخ: بخصوص اگر روده ای باشد، در بیماران روده تحریک پذیر IBS بسیار موثر است. {(خوراکی) معادل وکمکی}
اسپاسم روده: اگر همراه با اتساع روده ها باشد موثرتر است. {(خوراکی و موضعی) معادل وکمکی}
چاقی: در رژیم های لاغری از زیره استفاده و سوءاستفاده می شود.

تداخلات دارویی:
 زیره سبز باعث کاهش قند خون شده لذا در مصرف توام با داروهای کاهنده قند خون باید احتیاط شود.

موارد منع مصرف و احتیاط:
* مصرف بیش از اندازه آن در رژیم های لاغری برای سلامتی مضر می باشد.
* جهت تعدیل عوارض و افزایش اثر در رژیم های لاغری بهتر است همراه لیموترش مصرف گردد.

مصرف در دوران بارداری:
ممنوعیتی از مصرف آن گزارش نشده است.

مصرف در دوران شیردهی:
ممنوعیتی از مصرف آن گزارش نشده است.

سوءهاضمه، مشکل هایی در هضم و جذب غذاهاست و به اشکال مختلف مانند نفخ، دل درد، اسپاسم، یبوست، اسهال، دیر و مشکل هضم شدن غذا، ترش کردن معده و… خود را نشان می دهد. بسیاری از این موارد را می توان با رژیم غذایی مناسب یا گیاهان دارویی و داروهای گیاهی تسکین داد یا درمان کرد. گیاهان حاوی اسانس (رایحه) از مهم ترین گیاهانی هستند که از قدیم به عنوان طعم دهنده و خوشبوکننده غذاها و تسکین دهنده اختلال های سوءهاضمه مصرف می شده اند زیرا به علت داشتن مواد و ترکیب های اسانسی به سرعت جذب می شوند و آثار خود را ظاهر می کنند.

 

این گیاهان که بیشتر به صورت ادویه های مختلف، به خصوص در شرق آسیا از جمله هندوستان و چین مصرف بالایی دارند شامل نعناع، گشنیز، بادرنجبویه، زیره سبز و سیاه، رازیانه، دارچین، هل، جوزبویا و…. است که رایج ترین و موثرترین های آنها در درمان نفخ عبارتند از:

1 نعناع: گیاه معروفی است که در جهان به «مینت» مشهور است. این گیاه حداقل 33 گونه دارد که بیش از 15گونه از آنها در ایران موجود است. نعناع یکی از پرمصرف ترین گیاهان خوراکی دارویی جهان و اسانس (رایحه) آن از پرمصرف ترین ها در صنایع دارویی و بهداشتی از جمله خمیردندان هاست. از اسانس نعناع (روغن معطر آن) برای ساخت داروهای ماساژدرمانی به وفور استفاده می شود. 2 نوع نعناع به نام های «نعناع فلفلی» و «نعنای قمی» در ایران مصرف بیشتری دارند. محصولات گیاهی نعناع به صورت تازه، خشک، عصاره، عرق گیاهی، چای کیسه ای و تنتور مورد استفاده قرار می گیرند. البته این گیاه آثار قوی و ایده آل ضدنفخ، ضددرد (دل درد) و ضداسپاسم دارد و بسیار زوداثر است.

2 گشنیز: گیاهی خوراکی و دارویی است که از قسمت هوایی (برگ ها) و میوه آن در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی بهداشتی استفاده می شود. گشنیز از خانواده جعفری و دارای رایحه خوشی است که بیشتر آثار گیاه عمدتا به آن ارتباط دارد. آثار این گیاه عبارتند از: مقوی معده، ضداسپاسم، ضددرد (دل درد)، ضدمیکروب، ضدقارچ، تقویت کننده قوای جنسی، هضم کننده غذا، صفراآور، آرام بخش، کاهش دهنده قندخون، کاهش دهنده چربی خون و کاهش دهنده فشار خون.

3 بادرنجبویه: گیاهی است از خانواده نعناع که از نظر شکل ظاهری شباهت زیادی به نعناع دارد ولی بوی آن متفاوت است. این گیاه که از گیاهان خوراکی- دارویی پرمصرف دنیاست به نام ملیسا هم مشهور است و از زمان های قدیم در بسیاری از نقاط دنیا به عنوان ضدنفخ، ضدتب و معرق مورداستفاده قرار می گیرد. مهم ترین آثار بادرنجبویه که از نظر علمی به اثبات رسیده، آثار ضددرد، ضدباکتری، ضدویروس تبخال، ضدهیستامین، ضدتب، ضدنفخ، آرام بخش، خواب آور، مقوی قلب، مقوی معده و ضداسپاسم است.

از گیاهان دیگری که مصرف بالا و خواص مشابهی با نعناع، گشنیز و بادرنجبویه دارند شامل زیره سبز و سیاه (از دانه های آنها استفاده می شود)، دارچین (از پوست درخت به دست می آید)، هل (دانه های گیاه) و جوزبویا (میوه گیاه) را می توان نام برد که همگی اسانس (رایحه) دارد و به غیر از مصرف برای درمان سوءهاضمه، دارای آثار مفید دیگری هم هستند.

درمان نفخ شدید

حاج‌آقامحمدی، فوق‌تخصص گوارش و کبد و عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین پرسیده‌‏ایم.
سلامت: آقای دکتر! لطفا توضیح دهید که گاز معده و روده چگونه به وجود می‏آید؟ بخشی از گازی که در
معده وجود دارد، ناشی از هوایی است که ما آن را می‌بلعیم و به‏طور طبیعی وجود دارد، اما در بعضی
شرایط مثل غذا خوردن با استرس، حرف زدن هنگام غذاخوردن، آدامس جویدن، مصرف نوشابه‌های گازدار و… میزان بلع هوا بیشتر
می‌شود.
درنتیجه احساس آروغ‌زدن به فرد دست می‌دهد.
بخش دیگری از گاز معده نیز ناشی از فعل و انفعالات اسیدمعده و شیره‌های گوارشی است که وقتی با هم
ترکیب می‌شوند، تولید گاز می‌کنند.
گازهای قسمت تحتانی دستگاه گوارش یا روده‏ها نیز عمدتا ناشی از تاثیر باکتری‌ها و میکروب‌های روده روی بقایای موادغذایی است.
همان‌طور که می‌دانید قسمتی از غذاهایی که ما می‌‌خوریم در دستگاه گوارش هضم نمی‌شوند و داخل روده باقی می‌مانند.
باکتری‌هایی که داخل روده‌بزرگ زندگی می‌کنند این مواد را تخمیر می‌کنند و از تخمیر این مواد، گاز تولید می‌شود.
سلامت: آیا گاز روده و معده از نظر ترکیب تفاوتی هم با هم دارند؟ بله، معمولا از نظر ترکیب با
هم متفاوت هستند زیرا همان‌طور که اشاره کردم گاز موجود در معده هوایی است که وارد معده می‌کنیم و عمدتا
از اکسیژن و نیتروژن تشکیل شده است.
بخشی هم که ناشی از فعل و انفعالات شیمیایی در معده است، بیشتر ترکیبی از دی‌اکسید‌کربن است ولی گازی که
در روده‌ها توسط باکتری‌ها تولید می‌شود ترکیب‌های سولفوردارد که به همین دلیل معمولا بدبو است.
سلامت: بدبو شدن گاز روده چه زمانی بیشتر می‌شود؟ معمولا خوردن مواد فیبردار مانند کلم، کاهو و حبوبات که حاوی
مواد ساکاریدی هستند و مدت‌زمان بیشتری در روده می‌مانند باعث فعالیت بیشتر میکروب‌ها می‌شود و گاز بیشتر و بدبوتری ایجاد
می‌کنند به همین دلیل افرادی که به‌خصوص از این مشکل رنج می‌برند بهتر است چنین موادی را کمتر مصرف کنند.
یبوست هم در ایجاد این مشکل سهم بسزایی دارد زیرا هرچه مدفوع زمان کوتاه‌تری در دستگاه گوارش باقی بماند
فرصت کمتری در اختیار باکتری‌ها قرار می‌گیرد و گاز سولفوردار کمتری تولید می‌شود.
اصلاح شیوه زندگی و بهتر کردن اجابت‌مزاج و بهبود یبوست در کاهش این مشکل موثر است.
بهتر است به جای مواد فیبردار از انواع میوه‌ها و سبزی‌های دیگر استفاده شود.
سلامت: معمولا دفع چه مقدار گاز در طول شبانه‌روز طبیعی است؟ یک فرد سالم ممکن است در شبانه‏روز حدود ۱۰
تا ۱۵ بار دفع گاز روده و یک تا دو بار دفع گاز معده را به صورت آروغ داشته باشد.
افزایش این میزان دفع گاز، باعث ایجاد ناراحتی‌هایی می‌شود که به صورت آروغ‌زدن‌ و دفع گاز مکرر، احساس باد و
سنگینی و پیچش در شکم می‌شود که همه اینها به یک بررسی از نظر سایر علل و بیماری‌ها نیاز دارد.
سلامت: چه علت‌ها و بیماری‌هایی باعث ایجاد افزایش گاز در دستگاه گوارش می‌شوند؟ یکی از مشکل‌هایی که به صورت شایع
در افراد دیده می‌شود وجود نداشتن آنزیم هضم شیر یا لاکتاز در بدن است درنتیجه وقتی این افراد شیر می‌خورند،
قند شیر یا لاکتوز در بدنشان هضم نمی‌شود.
قند شیر هضم‌نشده وارد روده‌ها می‌شود و باکتری‌ها آن را تخمیر می‌کنند و گاز تولید می‌کند بنابراین این افراد به
خاطر مصرف شیر و لبنیات دچار نفخ و سروصدای شکم می‌شوند.
این حالت به جز ماست و دوغ با همه محصولات شیری اتفاق می‌افتد.
زیرا قند این دو محصول، طی فرآیند تولید تجزیه می‌شود.
به همین دلیل به چنین افرادی توصیه می‌کنیم نیازهای لبنی خود را یا بیشتر با مایعات و دوغ تامین کنند
یا از محصولات و فرآورده‌های بدون لاکتوز و آنزیم هضم شیر که به صورت قرص در بازار وجود دارد استفاده
کنند.
بیماری دیگر بیماری سلیاک یا حساسیت به پروتئین گندم است.
افرادی که به سلیاک مبتلا هستند در هضم و جذب گندم و جو دچار مشکل می‌شوند و علایمی چون نفخ
و مشکلات گوارشی مانند اسهال و دل‌درد دارند.
یک علت بسیار شایع دیگر در ایجاد نفخ، وجود میکروب‌ ژیاردیا در دستگاه گوارش است.
ژیاردیا یک نوع انگل گوارشی است که توسط آب و سبزی‌های آلوده وارد دستگاه گوارش می‌شود.
وجود این میکروب هم عوارضی مانند نفخ، سروصدای شکم، باد و احساس اتساع شکم ایجاد می‌کند، بنابراین افرادی که نفخ
مقاوم دارند باید به این مساله نیز توجه کنند.
بیماری شایع دیگر افزایش میکروب‌های داخل دستگاه گوارش است.
وقتی میکروب‌ها در روده زیاد می‌شوند تولید گاز در روده بزرگ افزایش پیدا می‌کند و عوارضی مانند دفع گاز، اتساع
شکم و مشکلاتی در قسمت‌های تحتانی دستگاه گوارش ایجاد می‌شود.
افرادی که از این مشکل رنج می‌برند، می‌توانند زیر نظر پزشک از یک دوره آنتی‌بیوتیک استفاده کنند و درمان شوند.
علت شایع دیگر در ایجاد نفخ بیماری IBS یا نشانگان روده تحریک‌پذیر است.
افرادی که به IBS مبتلا هستند عمدتا از درد شکم، اسهال و یبوست رنج می‌برند، اما در درصدی از
بیماران علاوه بر این مشکلات احساس نفخ و اتساع شکم نیز دیده می‌شود.
تاخیر در تخلیه معده نیز عامل مهم دیگری در ایجاد گازهای دستگاه گوارش است.
معده بعضی از افراد بدون علت یا با علت زمینه‌ای بیماری‌هایی مثل دیابت و کم‌کاری تیرویید به خوبی تخلیه نمی‌شود
و باعث ایجاد نفخ و اتساع شکم می‌شود.
سلامت: آیا نفخ داشتن طولانی مدت نگران‌کننده است؟ نه، نفخ بیماری شایعی است اما جزو کم‌خطرترین و بی‌ضررترین بیماری‌های گوارشی
محسوب می‌شود.
طبق بررسی‌هایی که در مورد بیماران مبتلا به نفخ در طولانی‌مدت انجام شده است مشخص شده این افراد دچار عوارض
یا بیماری‌های گوارشی جدی ناشی از نفخ نشده‌اند، اما برای آنکه مشکل افرادی که طولانی‌مدت از نفخ رنج می‏برند حل
شود باید به پزشک مراجعه کنند و پزشک پس از بررسی‏های لازم و کشف علت نفخ، آنها را درمان کند
تا کمتر اذیت شوند.
سلامت: اگر گاز روده دفع نشود عارضه‌ای در پی خواهد داشت؟ ممکن است دفع‌نشدن گاز غیرارادی باشد، مثلا ممکن است
به دلیل وجود مشکلاتی در روده گاز دفع نشود.
در این صورت فرد دچار درد در ناحیه شکم، اتساع و فشار روده‌ها خواهد شد.
در این صورت به اقدام درمانی نیاز است ولی زمانی فرد ناچار است به صورت ارادی از دفع گاز روده‏اش
جلوگیری کند.
در این صورت مشکل خاصی ایجاد نمی‌شود زیرا به محض تغییر شرایط گاز دفع خواهد شد.
سلامت: آیا شب‌ها می‌توان کنترلی روی دفع گاز داشت؟ کنترل اسفنکتر ناحیه مقعد در افراد به دلیل فشاری که در
آن ناحیه وجود دارد، متفاوت است مثلا ممکن است این فشار در خانم‌هایی که در سن بالا هستند به دلیل
تعداد زایمان‌هایی که داشته‌اند کم شود.
در نتیجه وقتی این افراد خواب هستند و کنترل ارادی از دست می‌رود، ممکن است دفع گاز غیرارادی داشته باشند.
برای این پدیده لازم نیست کار خاصی انجام داد فقط می‌توان با انجام کارهایی نفخ را درمان کرد.
وقتی مشکل نفخ از بین برود، این مشکل هم حل می‌شود.
سلامت: برای جلوگیری از سروصدای شکم ناشی از نفخ چه باید کرد؟ اگر علت ایجاد نفخ پیدا شود با رفع
علت این مشکل هم برطرف می‌شود.
معمولا ژیاردیا، اختلال در هضم شیر و نشانگان روده تحریک‌پذیر مهم‌ترین علت‌ها در ایجاد سروصدای شکم هستند که معمولا با
درمان نفخ هم از بین می‌رود.
سلامت: معمولا چه درمان‏هایی برای کاهش نفخ یا گاز دستگاه گوارش به کار می‏رود؟ اصلاح وضعیت غذا خوردن، مصرف‌نکردن آدامس
و نوشابه‌های گازدار، آرام غذاخوردن، توجه به بیماری‌هایی که ذکر شد و درمان آنها مشکل نفخ را تا حدود زیادی
برطرف می‌کند.
درصورتی که با رعایت مسایل فوق مشکل حل نشد، یعنی زمینه‌های عصبی و استرسی در میان است که باید زیر
نظر روان‌شناس یا روان‌پزشک حل شوند.
درصد بسیار کمی از بیماران ممکن است به بیماری‌های بسیار نادری مبتلا باشند که به اقدام‌ها و بررسی‌های پیچیده‌تر نیاز
دارند ولی بیشتر افراد با نکاتی که ذکر شد درمان می‌شوند.
افرادی هم که دائم آروغ می‌زنند بهتر است تا حد امکان جلوی آروغ زدن خود را بگیرند چون این کار
می‌تواند مشکل نفخ را بدتر کند ضمن اینکه باید عادت‌های غذایی و نحوه غذا‌خوردن این افراد هم اصلاح شود.
سلامت: می‌توان از داروهای گیاهی با پایه نعناع بدون تجویز پزشک استفاده کرد؟ معمولا داروهای گیاهی که عمدتا با پایه
نعناع ساخته می‌شوند برای نفخ دستگاه گوارش فوقانی مفید هستند البته به شرط اینکه بیمار مشکل ریفلاکس و یبوست
نداشته باشد زیرا نعناع باعث بدتر شدن این دو مشکل می‌شود اما همین داروها برای افرادی که دارای نفخ روده
هستند موثر نیست.
برای نفخ روده داروی گیاهی خاصی وجود ندارد و از آنجا که مشکل عمدتا میکروبی است، فرد باید آنتی‌بیوتیک‌درمانی شود.
سلامت: طول دوره درمان با آنتی‌بیوتیک چقدر است؟ معمولا با توجه به شرایط بیمار، دوره درمان بین یک تا ۳
هفته متغیر است، اما دوره درمان کسانی که مشکلات و بیماری‌های دیگری دارند طولانی‌تر است.
ضمن اینکه مشکل نفخ مدتی پس از درمان مجددا می‌تواند عود کند و برگشت‌پذیر باشد.
منبع: سلامت آی آر