بیماری عروق کرونری قلب بیماری سرخرگ هایی است که خون و اکسیژن قلب را تامین می کنند و سرخرگ کرونری نامیده می شوند. این رگهای خونی می توانند باریک یا مسدود شده و مانع رسیدن خون و اکسیژن به قلب شوند. این مشکل زمانی اتفاق می افتد که پلاک ها یا صفحه های چربی در داخل سرخرگهای کرونری تشکیل شوند که به آن تصلب شرایین نیز گفته می شود، که می تواند منجر به حمله قلبی گردد.

بیماری عروق کرونری قلب از جمله بیماری های قلبی عروقی محسوب می شود. بیماری های قلبی عروقی هر نوع بیماری مربوط به قلب و عروق خونی را در بر می گیرند. و بیماری های عروق کرونری قلب شایعترین نوع بیماری های قلبی عروقی است.

با وجود کاهش مداوم و پیوسته ای که در سه دهه گذشته در بیماری های قلبی عروقی به وجود آمده است،  در سال 2003، بیماری های قلبی عروقی، حتی بیشتر از 4 بیماری شایع که باعث مرگ افراد می شوند مثل سرطان، تصادفات، دیابت و بیماری های مزمن سیستم تنفسی تحتانی، جان عده زیادی از انسان ها را گرفتند.

 آمار بیماری های قلبی عروقی و مرگ و میر ناشی از آنها در ایران  طبق گزارش ایسنا: " بررسی های انجام شده در سال 83 و در 29 استان ایران نشان می دهد که بیماری های قلبی – عروقی 138هزار قربانی گرفته است؛ بر این اساس بررسی ها حاکی از آن است که اولین علت مرگ در کشور در سال 83، بیماری های قلبی – عروقی بوده است. بررسی های انجام شده در سال 88 نشان می دهد که حدود 55 درصد افراد 15 تا 65 سال کشور دارای حداقل سه عامل خطرزای قلبی عروقی هستند."(ایسنا،8 مهر 1391).

اینها آمارهای وحشتناکی هستند، اما آمارهایی هستند که نمی توان نسبت به آنها بی اعتنا بود. بیماری های عروق کرونری قلب بخشی از فرایند پیری انسان است که نمی توان از آن طفره رفت ، یا چیزی نیست که بتوان بعد از 65 سالگی از آن چشم پوشی کرد. حمله های قلبی موجب مرگ 40 درصد از افرادی می شوند که این حمله ها را تجربه می کنند. بنابراین، اقدام مهم این است که از همین الان شروع به ایجاد تغییراتی کنیم که بتواند احتمال حمله های قلبی را در ما کاهش دهد.

نشانه های بیماری عروق کرونری قلب

اگر سرخرگهای کرونری باریک شوند دیگر قادر به تامین کافی خون غنی از اکسیژن به قلب، مخصوصا هنگامی که شدیدا در حال ضربان است، مثلا در حین ورزش، نخواهند بود. در ابتدا، جریان خون کاهش یافته ممکن است هیچ نشانه ای از بیماری های عروق کرونری قلب را آشکار نسازد. زمانی که تشکیل پلاک ها ی چربی در سرخرگهای کرونری ادامه می یابد، نشانه ها و علائم بیماری های عروق کرونری دربیمار شروع به ظهور می کنند، که شامل موارد زیر هستند:

  • درد قفسه سینه(آنژین): ممکن است شما احساس فشار یا سفتی در قفسه سینه تان کنید، انگار که کسی روی سینه تان ایستاده است. این درد، معمولا بوسیله استرس های فیزیکی یا عاطفی تشدید می شود و بطور معمول ظرف مدت چند دقیقه بعد از توقف فعالیت استرس زا برطرف می شود. در برخی از افراد، مخصوصا زنان، این درد ممکن است بطور سریع یا تیز در شکم، پشت یا دست احساس شود.
  • تنگی نفس:  اگر قلب نتواند خون کافی برای تامین نیاز بدن را پمپ کند، ممکن است شما احساس تنگی نفس یا خستگی شدید یا تقلا زدن را داشته باشید.
  • حمله قلبی: انسداد کامل سرخرگهای کرونری می تواند منجر به حمله قلبی گردد. نشانه ها و علائم کلاسیک حمله قلبی شامل: احساس فشار خیلی دردناک در قفسه سینه و درد در شانه یا دست، برخی اوقات همراه با تنگی نفس و عرق کردن می باشد. زنان نسبت به مردان کمتر علائم شایع حمله قلبی نظیر حالت تهوع و درد پشت و آرواره را تجربه می کنند. برخی اوقات حمله قلبی بدون هیچ نشانه یا علائم واضحی اتفاق می افتد.

زمانی که باید به پزشک مراجعه کرد

اگر شما علائم حمله قلبی را داشتید، فورا با اورژانس یا فوریتهای پزشکی محلی تماس بگیرید. اگر به اورژانس دسترسی ندارید، همراه با یک نفر و با اتومبیل خود را به نزدیکترین بیمارستان برسانید. حتی الامکان سعی کنید خودتان رانندگی نکنید. رانندگی را آخرین انتخاب قرار دهید.

اگرشما ریسک فاکتورهای بیماری های عروق کرونری قلب را دارا هستید، نظیر فشار خون بالا، کلسترول بالا، مصرف دخانیات، دیابت یا چاقی ، این موارد را حتما با پزشک خود درمیان بگذارید. ممکن است پزشک بخواهد وضعیت شما را تست کند، مخصوصا اگر دارای علائم و نشانه های تصلب شرایین باشید. حتی اگر شما شواهدی از بیماری های عروق کرونری را نیز نداشته باشید، پزشک درمانهای سختگیرانه را برای درمان این ریسک فاکتورها برای شما تجویز می کند. تشخیص زود هنگام و درمان این ریسک فاکتورها می تواند جلوی پیشرفت بیماری های عروق کرونری را گرفته و از حمله قلبی جلوگیری کند.

علائم بیماری عروق کرونری در زنان

  • برخلاف مردان، زنان پیوسته هیچ علائمی از بیماری عروق کرونری قلب را نداشته و حتی زمانی که آنها این علائم را تجربه می کنند، غیر معمول به نظر می رسد. به جای  احساس فشار دردناک در قفسه سینه که 20 دقیقه طول می کشد، که بطور کلی نشان دهنده حمله قلبی در مردان است، زنان اغلب یک آنژین یا درد قفسه سینه ملایم را احساس می کنند که می آید و می رود.
  • زنان بیشتر علائمی شبیه به سوزش معده یا سوء هاضمه را تجربه می کنند. یا زنان ممکن است احساس  یک خستگی یا حالت تهوع ساده را داشته باشند.
  • فقدان علائم کلاسیک بیماری عروق کرونری قلب در زنان، تشخیص این بیماری و افرادی که بایستی مورد آزمایش قرار گیرند را در زنان مشکل ساخته است. بسیار مهم است که زنان درباره علائم غیر معمول که ممکن است نشاندهنده بیماری عروق کرونری باشد، با پزشک خود مشورت کنند تا برای ریسک فاکتورهای احتمالی مورد آزمایش و تشخیص قرار گیرند.
  • البته، زنانی که دارای علائم مشخص هستند، باید مورد غربالگری قرار گیرند، و زنان با ریسک فاکتورهای قابل توجه مثل بالا بودن چربی خون یا دیابت، نیز بایستی غربالگری شوند و حتی اگر هیچ نشانه ای ندارند بایستی آزمایشات بیشتری انجام دهند.
  • در گذشته تصور می شد که  بسیاری از علائم، نظیر درد قفسه سینه یا آنژین از نتایج اولیه رسوب پلاک های چربی در رگهای خونی بوده که جریان خون را به قلب محدود کرده اند. با این وجود، امروزه این دیدگاه سنتی مورد شک واقع شده است.
  • در واقع، محققانی که بر روی سندرم ایسکمی زنان مطالعه می کردند، دریافتند که تقریبا در یک سوم موارد، در زنان باریک شدن سرخرگهای کرونری به مقدار کم مشاهده شده یا اصلا مشاهده نمی شود، بلکه دلیل اصلی عدم عملکرد صحیح اندوتلیال؛ سلولهایی که دیواره داخلی  رگهای خونی را مفروش کرده اند و اندوتلیوم نامیده می شوند، است که جریان خون را محدود می کنند. در برخی موارد نیز، پلاک ها ممکن است در زنان به شکل  نرم و صاف تشکیل شود که آزمایشات قادر به تشخیص آنها نیستند، برخلاف پلاکهای ناصاف و ناهموار که بطور معمول در سرخرگهای مردان تشکیل می شود.
  • برای نتیجه گیری می توان گفت در زنانی که از علائم بیماری عروق کرونری قلب رنج می برند اما آنژیوگرام آنها باریک شدن سرخرگها و تصلب شرایین را نشان نمی دهد، بایستی تحت  آزمایشات بیشتری قرار گیرند تا دلیل اصلی مشکلشان مشخص شود.

دلایل اصلی بیماری های عروق کرونری قلب

بیماری عروق کرونری قلب نتیجه یک فرایند شناخته شده به نام تصلب شرایین است. این فرایند موجب می شود که سرخرگهای قلب با ته نشین شدن تدریجی پلاک ها ،  باریک و مسدود شوند. این پلاک ها یا صفحات از مواد زیر ساخته می شوند:

  • چربی ها
  • کلسترول
  • فیبرین
  • گلبولهای سفید خون
  • پلاکتها
  • مواد زائد سلولها
  • کلسیم

فرایندی که سبب ایجاد این رخداد می شود نوعی اتفاق کند و پیچیده است. این پروسه ممکن است بطور واقعی از دوران کودکی آغاز گردد.

پزشکان نمی دانند که چطور و چرا این فرایند آغاز می شود. برخی دانشمندان معتقدند که آسیب به لایه داخلی سرخرگ اجازه شروع تشکیل پلاکها را می دهد. سرخرگها می توانند بواسطه بسیاری چیزها  موردآسیب واقع شوند، از جمله :

ریسک فاکتورهای بیماری عروق کرونری قلب

ریسک فاکتورها رفتارها یا عادتهایی هستند که  احتمال ابتلا و پیشرفت  بیماری را در فرد افزایش می دهند. هرچه ریسک فاکتورهای بیشتری داشته باشید احتمال ایجاد بیماری در شما بیشتر است.  حتی اگر شما  از قبل هم بیماری عروق کرونری قلب را داشته باشید، ریسک فاکتورهای این بیماری می توانند تشکیل پلاکها در سرخرگها را خیلی زیاد سرعت بخشند. به همین دلیل است که حتی اگر شما مبتلای به این بیماری هستید حتما باید درباره ریسک فاکتورهای آن بیشتر بدانید. انجام اقداماتی که این ریسک فاکتورها را کاهش دهد می تواند احتمال مشکلات و ناراحتی های ناشی از بیماری های عروق کرونری نظیر آسیب قلبی را کاهش دهد.

تعدادی از ریسک فاکتورهای بیماری عروق کرونری می تواند تغییر یابد یا تحت کنترل درآید و تعدادی دیگر نیز قابل تغییر و کنترل نیستند. نکات کلیدی موارد و کارهایی  است که می توان در مورد ریسک فاکتورهای قابل تغییر و کنترل انجام داد. این موارد شامل تصمیم گیری در مورد شیوه زندگی می باشد. بدین معنی که انتخاب عاقلانه ای در مورد اینکه چه چیزی می خوریم و چه مقدار ورزش می کنیم،  داشته باشیم. این فاکتورها  به همان اندازه که بر روی ریسک فاکتورهای بیماری عروق کرونری که از قبل در فرد وجود داشته است، تاثیر دارند، می توانند تاثیر بزرگی بر روی احتمال ابتلای افراد به این بیماری نیز داشته باشند.

پیشگیری

عادتها و سبک زندگی یکسانی که می توانند به درمان بیماری عروق کرونری قلب کمک کنند همچنین می توانند در پیشگیری از پیشرفت آن در مراحل اولیه نیز کمک کننده باشند. داشتن  یک سبک زندگی سلامت می تواند سرخرگها را قوی و عاری از هرگونه پلاکی نگه دارد. برای بهتر کردن سلامت قلب، شما می توانید:

  • سیگار کشیدن را کنار بگذارید
  • کنترل مشکلاتی نظیر فشار خون بالا، کلسترول بالا و دیابت
  • فعال بودن از لحاظ جسمی
  • داشتن رژیم غذایی کم چرب و کم نمک که غنی از میوه ها، سبزیجات و غلات سبوس دار باشد.
  •  نگهداشتن وزن در یک سطح سالم و مناسب
  • کاهش و مدیریت استرس

داروی جایگزین

اسیدهای چرب امگا3 نوعی از اسیدهای چرب غیر اشباع هستند که تصور می شود التهاب را در سراسر بدن کاهش می دهند، التهاب یک فاکتور دخیل در ایجاد بیماری عروق کرونری قلب به شمار می رود. هرچند، مطالعات در سالهای اخیر آنها را سودمند نشان نداده اند و برای اثبات این ادعا تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.

  • ماهی و روغن ماهی:  موثرترین منابع اسیدهای چرب امگا3 هستند. ماهی های چرب نظیر سالمون، شاه ماهی در یک میزان کمتر و ماهی تن حاوی بیشترین مقدار اسیدهای چرب امگا3 هستند و بنابراین سودمندترین می باشند. مکمل های روغن ماهی ممکن است مفید باشند، اما شواهد نشان می دهند که خوردن ماهی بهترین گزینه است.
  • کتان و روغن کتان:  هم حاوی اسیدهای چرب امگا3 مفید می باشند، اگرچه مطالعات انجام شده اینها را به اندازه ماهی، منابع موثری از امگا3 نمی دانند. پوسته روی بذر کتان خام هم حاوی فیبر محلول است که می تواند به پایین آوردن کلسترول خون کمک کند.
  • دیگر منابع اسیدهای چرب امگا3 : شامل گردو، روغن کانولا، لوبیای سویا و روغن سویا می باشد. این مواد غذایی حاوی مقادیر کمتری از اسیدهای چرب امگا3  نسبت به ماهی و روغن ماهی هستند و مدارک برای سودمندی آنها برای سلامت قلب خیلی قوی نیست.

مکمل های دیگری نیز وجود دارند که ممکن است به کاهش فشار خون یا میزان کلسترول خون، دو فاکتور اصلی در بیماری عروق کرونری قلب، کمک کنند. این مکمل ها شامل موارد زیر هستند:

سبک زندگی و درمانهای خانگی

ایجاد تغییر در سبک زندگی می تواند به پیشگیری یا کند شدن روند پیشرفت بیماری عروق کرونری کمک کند.

  • ترک سیگار. سیگار کشیدن یک ریسک فاکتور اصلی برای بیماری عروق کرونری محسوب می شود. نیکوتین رگهای خونی را منقبض کرده و و قلب را مجبور می کند  تا شدیدتر کار کند، و مونوکسید کربن میزان اکسیژن خون را کاهش داده و به آستر داخلی رگهای خونی آسیب می رساند. اگر شما سیگار می کشید، ترک آن بهترین راه برای کاهش احتمال حمله قلبی می باشد.
  • کنترل فشار خون. از پزشک خود بخواهید که حداقل هر دو سال فشار خونتان را اندازه گیری کند. اگر فشار خونتان بالاتر از حد نرمال باشد یا شما تاریخچه خانوادگی بیماری های قلبی داشته باشید، پزشک حتما اندازه گیری مداوم فشار خون را به شما توصیه می کند. فشار خون ایده آل : فشار خون سیستولی پایین تر از 120 و دیاستولی پایین تر از 80  برحسب میلی متر جیوه می باشد.
  • کنترل میزان کلسترول خون.  از پزشک خود بخواهید که یک آزمایش خون پایه ای برای تست کلسترول خون، زمانی که در سنین 20 تا 30  سالگی هستید و حداقل هر 5 سال برایتان تجویز کند. اگر نتایج آزمایش در محدوده مناسب نباشد، پزشک ممکن است آزمایشات و اندازه گیری های بیشتری را توصیه کند.  در اکثر افراد بایستی میزان LDL  کلسترول زیر 130 میلی گرم بر دسی لیتر(mg/dL)، یا 3.4 میلی مول بر لیتر(mmol/L) باشد. اگر فرد دارای دیگر ریسک فاکتورها برای بیماری های قلبی نیز باشد، target LDL  ممکن است زیر 100 میلی گرم بر دسی لیتر یا 2.6 میلی مول بر لیتر باشد.
  • کنترل دیابت. اگر شما مبتلا به دیابت هستید، کنترل دقیق قند خون می تواند به کاهش احتمال ابتلا به بیماری های قلبی کمک کند.
  • تحرک داشتن. ورزش کردن می تواند به دستیابی و حفظ وزن سالم و متعادل، کنترل دیابت، کنترل کلسترول بالا و کنترل فشار خون بالا، که همگی از ریسک فاکتورهای بیماری عروق کرونری هستند، کمک کند. با موافقت پزشک، حد مطلوب ورزش کردن و فعالیت فیزیکی 30 تا 60 دقیقه در اکثر روزهای هفته می باشد.
  • خوردن غذاهای سالم. رژیم غذایی مناسب برای سلامت قلب، مثل رژیم غذایی مدیترانه ای که دارای  غذاهای با پایه گیاهی، مثل میوه ها، سبزیجات، غلات سبوس دار، حبوبات و آجیل ها، و با چربیهای اشباع، کلسترول و سدیم کم است،  می تواند وزن، فشار خون و کلسترول را کنترل کند. مصرف یک یا دو وعده ماهی در هفته هم می تواند سودمند باشد.
  • نگهداشتن وزن در محدوده مناسب. اضافه وزن احتمال ابتلا به بیماری های عروق کرونری قلب را افزایش می دهد. کاهش وزن حتی به میزان کم هم می تواند به پایین آمدن فشار خون کمک کرده و احتمال ابتلا به بیماری عروق کرونری را کاهش دهد.
  • مدیریت استرس. تا جایی که می توانید استرس خود را کاهش دهید. تکنیک های سالم را تمرین کنید یا با روشهایی مثل شل کردن عضلات و تنفس عمیق استرس خود را کنترل کنید.

علاوه بر تغییر سبک و عادتهای زندگی به عادات سالم، به یاد داشته باشید که چکاب های پزشکی منظم بسیار دارای اهمیت می باشند. بسیاری از ریسک فاکتورهای بیماری عروق کرونری، مثل کلسترول بالا، فشار خون بالا و دیابت، در مراحل اولیه علائم و نشانه ای ندارند. تشخیص زود هنگام و درمان می تواند سلامت قلب را برای فرد به ارمغان آورد.

همچنین از پزشک خود بخواهید تا در صورت صلاحدید برایتان سالانه واکسن آنفلوآنزا تجویز کند. بیماری عروق کرونری قلب و دیگر مشکلات قلبی عروقی احتمال مشکلات و ناراحتی های ناشی از آنفلوآنزا را افزایش می دهند.

 

درمانها و داروها

درمان بیماری عروق کرونری معمولا شامل تغییر سبک زندگی و اگر ضرورت داشته باشد، مصرف داروها و استفاده از روشهای پزشکی مشخص می باشد.

تغییر سبک زندگی

ایجاد الزام برای دنبال کردن تغییراتی در سبک زندگی می تواند منجر به توسعه  سلامت سرخرگها گردد:

  • ترک سیگار
  • خوردن غذاهای سالم
  • ورزش منظم
  • کاهش وزن اضافی
  • کاهش استرس

داروها

داروهای مختلفی که می تواند برای درمان بیماری عروق کرونری قلب مورد استفاده قرار گیرد، شامل:

  • داروهای تغییر دهنده کلسترول. این داروها با کاهش میزان کلسترول در خون، مخصوصا لیپوپروتئین با دانسیته پایین یا LDL  یا کلسترول بد، اولین ماده ای که در سرخرگهای کرونری ته نشین می شود را کاهش می دهند. پزشک می تواند این داروها را از محدوده داروهایی نظیر: استاتین ها، فیبراتها و جدا کننده های  اسیدهای صفراوی که مانع بازجذب این اسیدها از روده می شوند، انتخاب کند.
  • آسپیرین. ممکن است پزشک مصرف روزانه آسپیرین یا دیگر رقیق کننده های خون را تجویز کند. این دارو می تواند احتمال لخته شدن خون را کاهش داده و از انسداد سرخرگهای کرونری جلوگیری کند. اگر فردی  سابقه حمله قلبی داشته باشد، آسپیرین می تواند از حملات احتمالی آینده پیشگیری کند. برخی موارد وجود دارد که آسپیرین برای فرد مناسب نمی باشد، اگر فرد سابقه اختلال خونریزی و بند آمدن به موقع خون داشته  باشد یا داروی رقیق کننده خون دیگری را مصرف کند، مصرف این دارو حتما بایستی تحت نظر پزشک متخصص صورت گیرد.
  • بلوکه کننده های بتا. این داروها سرعت تپش قلب را کند کرده و فشار خون را کاهش می دهند که این باعث کاهش تقاضای قلب برای اکسیژن می شود. اگر فردی سابقه حمله قلبی داشته باشد، بلوکه کننده های بتا  احتمال حملات احتمالی آینده را نیز کاهش می دهند.
  • نیترو گلیسیرین. قرص ها، اسپری ها و ورقه های  نیتروگلیسیرین می توانند درد قفسه سینه را با باز کردن سرخرگهای کرونری و کاهش نیاز قلب به خون، کنترل کرده و کاهش دهند.
  • بازدارنده های آنزیم مبدل آنژیو تانسین و بلوکه کننده های گیرنده آنژیوتانسین 2. این داروهای مشابه فشار خون را کاهش داده و از پیشرفت بیماری عروق کرونری قلب جلوگیری می کند. اگر فرد سابقه حمله قلبی داشته باشد، بازدارنده های آنزیم مبدل آنژیوتانسین احتمال حملات احتمالی آینده را کاهش می دهند.

نکته مهم: تمامی داروهای فوق الذکر تنها تحت نظر پزشک و طبق صلاحدید متخصصان قابل استفاده است و ذکر آنها در این مقاله صرف جهت اطلاع رسانی می باشد.

روشهای احیا و اصلاح جریان خون

برخی اوقات به درمانهای شدیدتر نیاز است. در اینجا تعدادی از آنها را ذکر  می کنیم:

  • آنژیو پلاستی و جایگذاری استنت. در این روش، پزشک یک لوله باریک نازک( کاتتر) را داخل بخش باریک شده سرخرگ قرار می دهد. یک سیم با استفاده از بالون تخلیه و از طریق کاتتر به بخش باریک شده رگ فرستاده می شود،  سپس بالون پر از باد شده و مواد ته نشین شده روی دیواره سرخرگها را فشرده می سازد.

در اکثر موارد استنت برای کمک به باز ماندن سرخرگ در داخل سرخرگ باقی می ماند. برخی استنت ها بطور آرام و تدریجی داروهایی را برای کمک به باز ماندن سرخرگ آزاد می کنند.

  • عمل جراحی انشعاب شریان کرونری.  در این روش، جراح  در محل انشعاب سرخرگهای کرونری انسداد یافته، با به کار بردن  یک تکه سیاهرگ که از بخش دیگری از بدن گرفته شده، عمل پیوند را انجام می دهد. این کار اجازه می دهد که خون در اطراف سرخرگ باریک یا مسدود شده جریان یابد. به دلیل اینکه این روش نیازمند عمل جراحی باز قلب می باشد، در غالب موارد برای افرادی که سرخرگهای کرونری باریک شده متعدد دارند،  انجام می شود.

 

Google

منبع : parsivenus.com